ar Pare d’ar re vouzar

Genre
Tales & short stories
Language
Breton
Source
Saint Brieuc, Moulerezh Sant Gwilherm, 1910
Notice
The spelling has been modernized, but some forms (mutations, verbal particles...) has been kept.
Transcription
Sébastien Marineau
In the same work :

Tri bloaz a oa bet, d’an Nedeleg, abaoe ma oa deut bouzar Noun al Ludueg, botaouer-koad e Sant Tei. Ya, tri bloavezh diouzhtu-diouzhtu, ha bouzar me ’lavar deoc’h, bouzar diouzh an daou du. Ha c’hoazh, hep dezhañ gouzout doare penaos : nijet e oa ar c’hlevoud diouzh e zivskouarn hep lavaret da belec’h ez ae na netra, e-giz ma nij al labous diouzh e gaoued pa gav an nor digor, pe c’hoazh evel ma tec’h al laer, eeun dirazañ, pa vez bet oc’h ober e dro en un tiegezh bennak. Bouzar, hep douetiñ penaos na perak, ma n’eo ket un druez, Aotroù Doue ! Ret eo lavaret, emichañs ; ur barrad avel fall en doa kavet e du da vont en e zivskouarn, ha ne c’helle ken dont a-benn da gaout an hent da zont er-maez diouto ; hag e chome, al loen fall anezhañ, da c’hoari troiñ-distroiñ, da gantreal a-barzh penn Noun al Ludueg, e-giz ul logodenn o firbouchat a-raok mervel en un trap logod.

Koulskoude an droug n’oa ket bet ken gwazh a-dalek an deiz kentañ, nann ! Met petra ’verne kement-se, peogwir en em astenne ar c’hleñved a vloaz da vloaz, siwazh d’ar paourkaezh Noun al Ludueg. Rak en em astenn a rae, ha Soaz Gamm a ouie at ez ae divskouarn he gwaz war izelaat.

Er bloaz kentañ, Noun a gleve c’hoazh trouz gant ar pezhioù dek gwenneg a leze Soaz da gouezhañ a-dreñv e gein ; e-pad an eil bloavezh, ne gleve mui nemet trouz ar pezhioù eizh real ; hag abaoe dibenn an trede bloavezh, pegen alies bennak ma leze Soaz he fezh ugent real da gouezhañ a-dreñv e gein, Noun ne rae van ebet.

Marteze en dije klevet trouz ar pezhioù aour, met tiegezh botaouer-koad Sant Tei ne anaveze ket ar boutonioù melen-se, hep toull na gar ; a-boan ma oa deut o brud betek eno.

Petra ober ? Netra ! Ha setu graet e soñj gant Noun :

– Arabat din klemm, emezañ d’e hini gamm ; an den a chom den, evit dezhañ bezañ bouear, n’eo ket gwir ? Hag e vefen gwelloc’h evit en em chalañ, me ? An Aotroù Doue, me oar mat, en deus skrivet war e levr bras, e-lec’h ma’z eus meneg ac’hanon-me : « Noun al Ludueg, gwaz Soaz Gamm botaouer-koad e Sant Tei, a chomo bouzar betek... klevout ! »

***

Ur sulvezh, diouzh an abardaez, war-dro mare Gouel Yann, en un danañ e gorn-butun dre e liorzh, Noun al Ludueg a welas e oa ruz ar c’herez e bleñchenn ar gwez. En ur sellet outo, an dour o tont en e c’henoù gleb, Noun a chomas ur pennadig da soñjal :

– Nag int a zo flour ha ruz, va c’herez ! E-giz muzelloù gwerc’hezed o c’hoarzhin da baotred yaouank. N’o c’hlevan ket, met kaout a ra din e lavaront « Ne boki ket deomp ! Nann, ne ri ket ! Re gozh ’out ! » — Re gozh ’on, eme Noun ; tanfoeltr ! gwelet a rimp !

Hag eñ tennañ botoù, tog ha chupenn, hag o pignañ da gaout ar c’herez. E-penn ur brankig kamm e welas un toullad e-giz o c’hoarzhin goap ; ha Noun dezho ! Paourkaezh ! Emichañs e droad a risklas, e zaouarn ne oant ket krog mat a-walc’h, ha... pouloudoufez ! setu Noun al Ludueg o vont war e benn d’an traoñ, dre douez an delioù.

– Aotroù Sant Tei benniget ! emezañ en e soñj ; emañ graet evidon !

Soaz Gamm hag un amezeg a glevas trouz al lamm ; kaout a rejont Noun astennet dindan ar  wezenn hag, unan krog er penn, egile en divesker, e kasjont anezhañ d’e wele. — Koulskoude al Ludueg n’edo ket marv, met un tammig badaouet, mezvennet ; dislonkañ ’rae zoken bras e zaoulagad en e benn, en ur c’houlenn penaos ne oa ket en em lazhet.

– ’En em chalez ket, Nounig, a responte Soaz Gamm ; un taol netra eo hemañ, te ’welo ! Ne varvi ket kentoc’h, te ’welo ! Me a ya da lakaat ac’hanout da c’hweziñ.

Evit Soaz Gamm ne oa nement al louzoù-se mat ouzh pep kleñved. Klevit kentoc’h : pa oa bet Herri ar Marichal gant ar remm pe droug Sant Urloù en e zargreiz, Soaz he doa gwellaet anezhañ en un ober dezhañ c’hweziñ. — Un niz dezhi, an dreuz warnañ gant an derzhienn bep tri-pevar devezh, en doa ranket souchañ ha chom war e wele ; ma, Soaz a deuas a-benn da dorriñ an derzhienn warnañ, atav en un ober dezhañ c’hweziñ. — Ha me ’oar, me, pet all a oe gwellaet c’hoazh ganti en doare-se ! Betek an aotroù person, pa dorras e c’har pareañ, atav en un ober dezhañ c’hweziñ !

Setu ’ta ma oa klenket Noun, penn hag all, etre div c’holc’hedad pell, ken ne weled ken anezhañ na fri, na skouarn, na blevenn. — Un eur pe ziv e chomas moredet, ha pa zivorfilas, ur c’hwezenn warnañ ken ma save ar moged dioutañ, o ! burzhud ! Noun al Ludueg, botaouer-koad e Sant Tei, a gleve koulz pe welloc’h eget biskoazh !

– Aotroù Sant Tei benniget, emezañ ; aet eo ar bouzar diouzhin !
– Da sorc’hennoù da vihanañ n’int ket aet kuit ! eme Soaz Gamm, diskredik an tamm anezhi.

Met gwir edo, hag an hini gozh a rankas krediñ, rak he Noun al Ludueg a gleve trouz o kouezhañ gant ar pezhioù ugent real, eizh real, dek gwenneg, ha daou liard toull zoken.

Hopal a rae gwashoc’h eget un diskiant :

– Gwellaet ’on, Aotroù Sant Tei, gwellaet ’on ! Emaon pare, ha va gwezenn kerez eo he deus graet ar burzhud !

– A gav dit ? eme Soaz Gamm.

– Ya, ya, va gwezenn kerez ha piv ken nemeti, mar plij ? Pebezh louzaouer am eus aze...

A ! va divskouarn, siwazh deoc’h ! pell zo e vijec’h bet pareet, m’am bije gouezet e oa a-walc’h kaout ul lamm diouzh va gwezenn kerez !

Ar vrud, ar wreg divalav-se, kant genoù dezhi, a skignas buan ar c’heloù tro-war-dro, hag hepdale un engroez a dud a zeredas betek Sant Tei da welet gwezenn kerez ar botaouer. Doareoù ar burzhud a oa zoken moulet war ar c’hazetennoù, ha lod a lavar e tennas ar mestr-skol poltred ar wezenn : me n’ouzon ket, me ! Ar pezh a ouzon evit gwir eo e oa dre ar vro neuze ur Saoz droch bennak hag a ginnigas mil lur eus ar wezenn. Noun a felle dezhañ kaout pemp kant skoed, met ar Saoz ne fellas ket dezhañ o roiñ.

Neuze ur soñj dispar a zideñvas e spered Noun al Ludueg :

– Soaz, emezañ d’e hini gamm, hor gwezenn kerez a dalv ur binvidigezh. Soñj nag a dud bouzar a zo amañ dre ar Vro. Ma ! Evit pareañ n’o deus nemet kouezhañ eveldon-me diwar hor gwezenn kerez. Te ’welo, dastum a rimp leve, ha pa ne rofe pep bouzar deomp nemet pevar real, ne gousto ket c’hoazh re ger dezhañ pareañ.

D’ar sul war-lerc’h Soaz Gamm a roas pemp gwenneg da Ber ar C’hloc’her evit embann diwar ar Groaz, goude an oferennoù, e c’helle ar re vouzar, gant ma paefent pevar real mont da bareañ diwar gwezenn kerez Noun al Ludueg, botaouer-koad e Sant Tei.

Ha goude ar gousperoù, meur a hini a oa degouezhet da glask ar pare digant ar wezenn vurzhudus. Bez e oa eno Yann Dreboull, unan tev ha kofek etre bras ha bihan : e-giz kanolier war vor en doa graet e amzer-servij, ha trouz-kurun an tennoù kanol o krozal en doa e vouzaret krak. Hag abaoe e oa deut da zerc’hel ostaliri an Tri-Lonk, tost d’an Ankoù. Eñ ivez en dije karet gwellaat : rak an amzer eus an amzer ne gleve ket petra ’felle d’e everien kaout.

– Ac’hanta, Yann Dreboull, a c’houlennas Noun digantañ div pe deir gwech, pignat a rez war ar wezenn ?

– Re a boan am befe, rak re a bouez a zo ennon ; arabat deoc’h koulskoude krediñ em befe aon da gouezhañ en traoñ ; nann ! met a-raok klask netra, ret eo din moanaat un tammig ; ha goude-se ni a welo.

Unan bouzar all oa e anv Tin ar C’hozhdañvad, genidik eus ar C’hap Sizun, du-hont-pell.

– Me zo o vont da bignat, emezañ da Nounig ; met aesoc’h e vefe din tennañ va zaol ma vije ledet un dra bennak dindan ar wezenn evit souplaat va lamm.

Soaz Gamm a redas da gerc’hat ar golc’hedad-pell a-ziwar he gwele ; ha Tin ar C’hozhdañvad el laez gant ar wezenn, hag uhel c’hoazh ; met kerez a gave dre ma pigne, hag e tebras, hag e lonkas kement, ken, pa oa leun e gof, ne soñjas mui, eñ, en e zivskouarn, nag en e bare hag, e-lec’h ober ul lamm en traoñ, e tiskennas war e bouezig. — Da vihanañ pevar real a baeas e gofad kerez : setu ar botaouer n’en doa ket a goll dioutañ.

Un trede perc’henn da zivskouarn vouzar a zegouezhas : hennezh e oa Filip ar Stroalleg, diouzh kostez Kerbleveg e Pouldregad, laer dre vicher, rak ur c’hemener brocher laou edo ; hag un amziod kaer a oa dioutañ, daoust dezhañ da vezañ kemener. N’ouzon ket mat a-walc’h pe oad a c’helle kaout ; etre ugent ha pevar ugent koulskoude a gav din edo. A-hent-all, divesker hir-hir en doa, met ken treut ha ken moan hag ur spanell-grampouez.

Ken skañv hag ur gwiber pe ur c’hazh-koad e pignas gant ar wezenn kerez, goude bezañ roet e bevar real. E oa o vont da lammet en traoñ, pa c’houlennas Noun digantañ :

– Ha lakaet e vo ar c’holc’hed dindan ?

– Petra ? eme egile, pounner-klevout.

– Hag hi a oa dindanout-te ?

– N’edo ket.

– Ma ! Kerzhit holl diouzh va hent !

Div pe deir gwech e serras e zaoulagad ; krafignat a reas e benn diouzh an daou du ; hag e tiskrogas e zaouarn diouzh ar brank kamm, hag e kemeras an hent da zont en traoñ dre douez an delioù, buanoc’h eget m’edo pignet. War e benn e kouezhas, dres, el lec’h m’edo kouezhet Noun al Ludueg.

– Ac’hanta, Filip, penaos emaout ganti ? Ac’hanta, Stroalleg, klevout a rez ? a hopas Noun warnañ.

– E-giz kent, emezañ, en ur sevel divac’hagn.

– Dont a reio ar pare, eme Soaz ; met ret e vo deoc’h mont d’ho kwele ha c’hweziñ e-tailh, kentañ ma tegouezhoc’h er gêr.

***

Antronoz, botaouer-koad Sant Tei hag e votaouerez a yeas da varc’had Douarnenez da werzhañ yer ha vioù ; edont o daou er c’hoc’hu, pa zegouezhas gwreg Filip ar Stroalleg da ober reuz dezho.

– N’ho peus ket mezh, eme houmañ ? Petra ’c’hoari ganeoc’h, chalopenned ? Klask lakaat an dud da derriñ o izili ! Pe fur pe sot ’oc’h ?... Hag ober paeañ c’hoazh ?... Da vihanañ ma vije bet evit netra ! Neuze c’hoazh, c’hoazh !... Ha va Filip en deus bet an derzhienn evit an noz ; ha siwazh ! ma teu da chom ganin pell war e wele, piv a vago ar Filiped vihan, n’eo ket c’hwi eo ?

Kant tra all a lavaras c’hoazh ; Nounig al Ludueg ne ziserre ket e rann.

– Petra ’fell deoc’h ? eme Soaz Gamm ; va Ludueg, plac’h paour, en ur gouezhañ, en doa lezet e zroug bouzar dindan hor gwezenn kerez ; hag ho Stroalleg deoc’h-c’hwi en deus sammet droug va gwaz war e hini. Setu aze ar stal !...

Pa deuas da Sant Tei, Noun al Ludueg, en despet da Soaz Gamm hag a gare kalz ar c’herez, a droc’has e wezenn vrudet, hag a reas boteier koad ganti, peogwir ne felle ken dezhi roiñ ar pare d’ar re vouzar !