C’habiten Bimbao (ar) (09) : Paolig Lusifer
* Nous avons modernisé l’orthographe selon le standard peurunvan, mais nous avons respecté les tournures d’origine (et notamment les mutations et les particules verbales).

Ar c’habiten Bimbao, goude ma voe debret dijuni, a c’halvas paotr ar bezhin da zont d’e gaout :

– Sell ! Laka tan war da gorn, hag aze em c’hichen, rak ezhomm hon eus hon-daou en em glevet evit rannañ etrezomp ar madoù laeret.

« Va soñj eo roiñ dit ar bevarenn gentañ, ha derc’hel evidon an eil. An hanterenn a chom a vezo d’ar pevar martolod. Krediñ a ran e vezo brav an dra-se evito, ha ni ivez a vezo kontant. Te a zo dleet al lodenn gentañ dit, peogwir ez peus diskuilhet an taol-kaer da ober hag ivez peogwir dre da ijin out deuet a-benn da laerezh ur seurt bagad danvez. An eil a zo dleet din-me, peogwir em eus risklet va buhez ha va lestr evit kaout ar madoù. Ar rann all n’eo ket re etre pevar martolod o deus poaniet e-pad ar veaj hir. Setu aze va soñj, krediñ a ran e vezo ivez da hini.

– Kabiten !... betek hiziv omp bet mignoned, mes mar hoc’h eus c’hoant e vijemp c’hoazh, eo ret deoc’h reiñ din ar pezh a c’houlennin ouzhoc’h : gouzout a rit eo me am eus kavet an taol-kaer-mañ da ober, bleinet em eus al lestr betek an Enezenn, sonnet em eus o izili d’ar gwardoù, hag evel-se miret ouzh an dud hag ouzh al lestr da vont e strad ar mor. Mard oc’h eta pinvidik hiziv, oc’h dleour din-me eus a gement-se.

– Gwir a-walc’h a lavarez, mes ivez, gra bremañ ur sellig war da amzer dremenet : gwel e peseurt stad truezus e oas du-se dilezet war aodoù Breizh, gwel da gof goullo hag ar bezhin o vroudañ da gorf gouliet. Piv en deus da zegemeret evel ur breur, piv en deus tennet ac’hanout er-maez eus ar fank, piv en deus roet dit da zebriñ ouzh e daol, ha piv en deus da wisket ken dereat ?

« Soñj eta en amzer ma oas du-se dindan ar gwall amzerioù o c’houzañv pell a oa an naon, ha ma’z out eürus hiziv, lavar din ivez da biv out dleour eus a gement-se ?

– Me, kabiten, ne glaskan ket arc’hant, an aour melen ne ra vad ebet din, mes... ene unan bennak eus al lestr-mañ a rankin da gaout hep dale, pe emaoc’h holl gant ho madoù e strad ar mor don !...

Ar c’habiten a lezas d’ar c’homzoù-se ur youc’hadenn hag a chomas mantret. Ar pevar martolod spontet, a deuas en e gichen... Goude ur pennadig a vantridigezh, ar mestr a respontas :

– A ! Te eo Lusifer neuze !... Ma ! Sell ! Tenn ar soñj-se kentañ ma c’helli diouzh da spered, pe m’en tou dit, war va feiz a Vreizhad, hep dale da benn a vezo faoutet.

– Lakait evezh, kabiten ! Rak ma ne roit ket din a galon vat un ene, me ouezo kemer ac’hanoc’h-holl, hag ober diouzhoc’h ar pezh am bezo c’hoant.

– O ! Evelkent, Paolig, e rabati, ha ma n’ez peus ket santet roudoù ivinoù paotred Breizh o vont en da lêr c’hoazh, prestik e ri, rak m’en asur dit, koll a rez da amzer o c’hortoz un ene ac’hann.

– Evit va ene-me n’en devezo ket ! Eme Fistoulig.

– Alo paotred ! Hardizh ha bec’h ! Ha taolit an diaoul-se er mor !

Kerkent hag ar ger, ar Peul a vriataas Lusifer, ha Fistoulig a grogas en e zivesker hag en taoljont er mor. Ar baotred o welet Paolig oc’h en em zifretañ, a c’hoarzhe hag a youc’he :

– Klask mat hag e kavi a-walc’h a eneoù pesked !

Mes Paolig, war-neuñv, a heulie ar Goulmig, hag en un taol-kont, an avel a deuas da vezañ kreñv, ar mor a rustae, hag a venne bep ar mare lonkañ al lestr.

Koulskoude, e-keit ma oa pep hini gant e labour, Paolig a savas al lestr. Kerkent ivez e voe liammet e gorf dezhañ, ha taolet er giz-se en un toull don el lestr. En toull teñval-se, stag ouzh ur peul en doare ma ne c’hello mui fiñval na treid na daouarn, Paolig a sante ar razhed hag al logod o krignat dezhañ bep ar mare e gostezioù.

Noz eo, hag ar mor a gendalc’h da vezañ rust, an avel a ziroll gwashoc’h-gwazh, ha war-dro unnek eur ar wern vras a dorras, ar gouelioù a gouezhas war ar pont, ar stur a faoutas o stokañ ouzh ur roc’h. Bremañ ar c’habiten, diaes-bras e spered, en em ro da ouelañ, hag e vartoloded, dispont koulskoude a skuilh daeroù c’hwerv, pa soñjont emaint o vont da goll o buhez. Ar c’habiten, er-maez anezhañ e-unan, a ziskenn neuze e strad al lestr evit kaozeal groñs da Satan.

– Te eo a zo kiriek eus a gement-mañ, mes a-benn pemp munut, ma ne deu ket ar mor da vezañ doñv ha plaen, ar Peul a faouto dit da benn. Rak-se ‘ta soñj ervat !

– Gwir a lavarit ! Me eo a zo o lakaat ar mor da vezañ rust ! Lazhit ac’hanon, mar karit mes neuze pevar diaoul all kalz gwashoc’h egedon, a deuy em lec’h. Neuze avat, kenavo d’ho puhez, kenavo d’ho tanvez !

Ar Peul, pa glevas ar c’homzoù-se, a savas e vouc’hal a-us penn Paolig. Kerkent hemañ, goude bezañ torret ar peder chadenn houarn a liamme anezhañ, a sav en e sav, hag a sell ouzh an daou Vreizhad, e zaoulagad ruz-tan evel daoulagad ur bleiz. Spouronet-holl, ar c’habiten hag e genseurt a gemeras trumm an tec’h, hag a deuas war ar pont. Paolig a heulias anezho, ha neuze a lavaras :

– Respont din, kabiten, roiñ a ri pe na roiñ un ene da Baolig !

– Morse ! Eme ar Breizhad, rak ni amañ holl a zo kristenien, diaoul ebet n’en devezo perzh en hon eneoù !

Krak ! Krak ! A reas ar Goulmig o faoutañ dre an hanter...

– Klevet a rez, kabiten, n’eo ket va fenn-me eo a zo o faoutiñ, mes da lestr !... Graet eo an traoù dit, rak da lestr ha da zanvez a zo war ar reier, ha bremaik e goueled ar mor !...

Kerkent hag ar strakadennoù, youc’hadennoù skrijus ar vartoloded o vont da veuziñ, a erruas betek divskouarn ar c’habiten.

– O va mamm baour ! Emaon o vont da goll ! Eme Fistoulig.

– O itron Varia Wir-Sikour, sikourit ac’hanomp ! A lavaras ar Peul.

– Aiou ! Aiou ! A lavaras Sikraouig, emañ graet ganin, va c’hof zo dija leun a zour !

– Ur vunutenn all a roan deoc’h c’hoazh evit ho saveteiñ pe ho koll da viken ! Promet, kabiten, reiñ din ene unan bennak eus ar re zo bremañ el lestr, hag e vefoc’h saveteet holl c’hoazh !

– Ma, trec’h out din, ha prometiñ a ran dit ez pezo un ene pa zegouezhimp en Aber-Nevez.

– Sin din gant da wad war ar paper-mañ, rak anez ne vijen ket divlam dirak va mistri.

Kerkent ma voe sinet, an avel a davas, ha Paolig gant un nebeut ardoù diaoulek, a gempennas ar Goulmig, hag he zennas diwar ar reier.

– Ya ‘vat ! Eme Bidoch, rak me soñje din ha paneve em boa dalc’het krog mat er wern-vizan, em bije ranket reiñ va c’hig da zebriñ d’ar pesked.

– Ha me, eme Sikraouig, a zo bet o neuiñ ha dija e oa ouzhpenn hanter-leun va c’hof a zour-mor, pa’m boa gallet kregiñ en eor ha sevel el lestr.

– Alo ! Peoc’h gant an dra-se, a lavaras ar c’habiten, ha deomp d’ar strad da welet ha beuzet eo ar varazhad gwin-ardant. Kerzh davet daou litrad Fistoulig, ne vezo ket re deomp, evit ar spontadenn hon eus bet, Paolig, daoust ma’z eo Paol a-walc’h, a evo ur banne ganeomp ivez.

Ar baotred a yeas ouzh taol, ha Fistoulig a deuas gant daou litrad lagout. Paolig a lonkas hep distagañ, un hanter litrad, ha goude un hanter litrad all. Skuizh gant ar c’holl-kousket, ha mezv-dall, Paolig en em roas da gousket e strad al lestr, diroc’hal a rae gwashoc’h eget ur pemoc’h-gouez.

– Bremañ, paotred, peogwir eo kousket Paolig, e c’hellan aesoc’h kontañ deoc’h ar pezh a zo c’hoarvezet. Gwelet hoc’h eus koulz ha me e peseurt stad truezus e oa lakaet ar Goulmig en noz tremenet, ha gwelet a rit pegen buan e kerzh bremañ war ar mor. Ma ! Evit saveteiñ hor buhez hag hor madoù, ez eo bet ret din sinañ gant va gwad, reiñ da Baolig ene unan bennak eus al lestr. Ret e oa din ober, pe bezañ kollet, ha graet em eus. Mes krediñ a ran, pa zegouezhin en Aber-Nevez, e ouezin tennañ un taol finesa dezhañ, un dro lous, evel a vez lavaret.

– Ne vefe ket diaes deomp, eme Fistoulig, terriñ e benn outañ bremañ pa’z eo kousket, hag en taoler er mor.

– Nann ! Nann ! Gwashoc’h eget paouez a rafemp, lazhit hemañ, unan all kerkent a gemero e blas, pe zoken pevar, hervez en deus lavaret din. Rak-se ‘ta lezomp anezhañ peogwir n’omp ket evit en em zizober dioutañ, ha kemeromp nerzh-kalon ha fiziañs.

Koulskoude, al lestr a gerzh noz ha deiz, ha bremañ ar vartoloded a wel dirako douaroù an Danmark. Un devezh diouzh ar mintin Fistoulig, ur banne sonn dindan e fri, a welas Paolig azezet e-unan er penn uhelañ eus al lestr, o vutunañ ur c’hornad butun :

– Te zo ur paotr koant bremañ avat ! Gwelet a ran e sav dit kerniel hir evel re ur bouc’h, e kostez da benn, ha da dreid, evel a welan, a zo heñvel ouzh re ul loen-kezeg. Mes n’eo ket da c’hened eo a blij din ar muiañ, mes da galloud. Klevet em eus kontañ, gwechall pa oan bihan, e oa kalz mammoù hag a werzhe o bugale d’an diaoul evit kaout digantañ kalz arc’hant evito; darn all a veze savet dezho en un nozvezh, tiez kaer gant Paolig. Me avat, ma prometit roiñ din kalz arc’hant ha ma savit din un ti nevez, a zo kontant da reiñ deoc’h va ene ivez.

– Ma ! Pinvidik-mor e vezi !

– Ur plac’h yaouank koant am eus c’hoant da gaout ivez, Paolig !

– Hag ez pezo, unan eus ar re gaerañ hag eus ar re binvidikañ a zo war douar Breizh.

– Mat eo neuze ! Gwelet a ran, kaer em eus redek ar mor, n’on nemet paour, ha bemdez e riskl va buhez.

Sikraouig a glevas an daou gañfard-mañ hag a c’halvas Fistoulig da zont d’er c’haout.

– Perak, genaoueg out aet d’en em werzhañ d’an diaoul-se. Kred ac’hanon, ha kerzh raktal da zislavaret da gomzoù, rak morse eurvad ebet n’az pezo gant arc’hant hag aour an diaoul-se. Gwelloc’h eo bevañ paour ha direbech, eget bezañ pinvidik, ma vez noz ha deiz ar morc’hed o krignat ar goustiañs. Kerzh eta buan da zislavaret, hag arabat e vezo dit bezañ diskiant a-walc’h da grediñ kement komz flour a lavaro Paolig dit evit esa da dapañ en e lasoù. Gant a ri pas dit sinañ gant da wad, rak adalek neuze e vijes dezhañ.

– O Paolig ! Me oa mezv bremaik pa oan bet ouzh ho kaout ! N’eus netra graet heñ ! Ne fell ket din a briz ebet bezañ pinvidik, ma rankan gwerzhañ va ene evit bezañ, rak ar gwalleur va heuilhfe a-hed va buhez, birviken n’em bije plijadur gant arc’hant an diaoul.

A-benn ur pennadig goude, war-dro eizh eur, ar c’habiten, chomet diwezhat en e gambr, a savas war ar pont hag a lavaras :

– Gwell a se, eme Sikraouig, evidon-me ne nac’han ket, em eus hast da ziskenn en douar adarre, ha dreist-holl war douar Breizh, hor Mammvro muiañ-karet.

– Soñjal a ran chom eno da zihan e-pad tri pe bevar devezh e ti ur yontr am eus eno, ur breur d’am mamm, ha bet ofiser gwechall. Alies en deus skrivet din, ha bep tro e pede ac’hanon da vont d’e welet, mes biskoazh ne gavis an tu da vont.

« Bremañ p’emaon e tro vrav, e vezo koulz din mont. Kontant e vezo da welet e niz, bremañ dreist-holl, peogwir em eus ur c’heloù mat da roiñ dezhañ, keloù ar binvidigezh. Soñjal a ran ivez e lavaro din pediñ ac’hanoc’h-holl da zont da bredañ davetañ, ha ma ne rafe ket, me zegasfe da soñj dezhañ.

– Ac’hanta Paolig ! N’eo ket ‘ta on eus ur c’habiten mat ! Soñj ‘ta, eme Fistoulig, ez aimp da goaniañ da di yontr ar mestr, da di un ofiser kozh ! Feidazampo ! Eno kredabl, ne vezo ket an traoù eus ar pikotin pa erruimp-ni, ha marteze zoken e vezo merc’hed yaouank o servijañ !... Che ! Na pebezh sac’had ! Na pebezh tortad a rin-me en devezh-se !

– Ma ! Nondenbidon ! A lavaras Paolig, ret e vezo din mont ivez da welet ho yontr, kabiten. Koulskoude avat ne blij ket kalz ar c’hêrioù bras din, rak re a lamponed a zo enno, hag aon am befe peurvuiañ ouzh va lêr. Evelato ! Da goaniañ ec’h asantin mont ganeoc’h, mes ouzh sklêrijenn an deiz ne valein ket e kêr.

– Paolig en deus aon na ve gwelet e gerniel hag e dreid loen gant an dud, rak ma vije gwelet o vale er giz-se dre ar ruioù, e ve tennet warnañ ha goude-se ne vefe Paolig ebet ken, a lavaras Fistoulig.

– Gwir a lavarez, Fistoul daonet.

– Mes mar karez Paolig, me lavaro dit petra da ober evit kuzhat da gerniel.

– Petra ‘ta ? Fistoul.

– N’ez peus netra da ober nemet prenañ pe lakaat prenañ dit e kêr, un tog a bevar estaj, ur bidon, evel a vez lavaret, ha gantañ ez pezo an aer eus un aotrou bras, resevet mat e vezi gant an holl, daout ma n’out nemet un diaoul.

– Ar pezh a lavar Fistoul a zo gwir avat. Hag un tog er giz-se a rankin da gaout hiziv, evit kuzhat va c’herniel ! Mes va zreid loen, penaos e kuzhin anezho ?

– Ba ! Meur a hini o deus treid boull ! Ha neuze ! Da dreid a vezo kuzhet dindan an daol, den ne soñjo en traoù-se...

E-keit ma oa Fistoulig ha Paolig o tiviz, an heol a ziskenne atav en dremmwel, hag ar Goulmig a dostae buan ouzh porzh an Aber-Nevez. An heol a oa kuzhet pa erruas er porzh.

Ar c’habiten pa voe staget e lestr, a yeas da di e yontr da goaniañ, ha war-dro dek eur noz e voe dizro; ar baotred a oa aet da gousket.

Antronoz Bimbao a lavaras :

– Va yontr a deuy bremaik da greisteiz da leinañ el lestr, rak-se ’ta eo poent deoc’h en em lakaat a-zevri da labourat : te, Peul, a walc’ho al lestr gant Fistoulig, Sikraouig ha Bidoch a briento ar pred. Pa vezo echu gant pep hini e labour, e c’hellfoc’h lakaat dilhad dereat evit resev va yontr evel eo dleet. Me soñj e vezimp pevarzek pe pemzek ouzh taol, ha ma vankefe un dra bennak, e c’hellfoc’h mont e kêr davet ar pezh ho pezo ezhomm.

War-dro unnek eur, ec’h en em gavas ar jav el lestr : ar c’habiten, e voereb, e yontr, teir geniterv ha tri genderv. D’an taol a greisteiz, an holl a azezas ouzh taol, ha Fistoulig a oa lorc’h ennañ o servijañ anezho-holl. War-dro teir eur, an dudjentil a savas diouzh taol, ha yontr ar c’habiten a bedas holl dud al lestr da vont da goaniañ d’e di.

Erruet e oa ar pardaez, hag ar baotred, bleinet gant ar c’habiten Bimbao, a gerzhas war-zu ti e yontr.

Vous êtes ici

association Daskor Breizh
06.11.32.35.32.
36, rue Basse,
29600 Morlaix