Noz-veilh an Anaon

Rumm
Kontadennoù & Danevelloù
Yezh
Brezhoneg
Orin
Sant Brieg, Moulerezh Sant Gwilherm, 1909
Evezhiadenn
Reizhet hon eus an doare-skrivañ, ha dalc’het hon eus gant troiennoù orin (ar c’hemmadurioù, ar rannigoù, h.a.).
Treuzskrivañ
Sébastien Marineau
En hevelep levr :

          Soñjit en ho tad, en ho mamm,
          Er purgator e-kreiz ar flamm ;
          Va mab, va merc’h, ah ! selaouit !...
          En an’ Doue, hor sikourit !
                        (eus kantikoù Kemper)

Kement-mañ a yoa d’an deiz kentañ a viz du, ha serr-noz an devezh ma ra an Iliz gouel bras an Hollsent ha ma tegas soñj deomp eus hor c’herent a zo o leskiñ er purgator.

Ur sutadenn er c’horn-tro, hag e oe gwelet ar marc’h du o tont gant herr da chom a-sav dirak ti hent-houarn Sant Tegonneg. A-raok zoken m’o doa ehanet aheloù ar rodoù da wigourat e weljod un den yaouank o tiskenn, o lavaret kenavo d’ar vignoned o doa graet hent gantañ ; hag, o vezañ aet e-maez an ti, o welet c’hoazh ar c’halabousennoù ruz, o lavaras uhel :

– Kenavo biken d’an arme !

Ha neuze, sonn war e zivesker, e gasketenn gantañ war gostez e benn, hon den yaouank a yeas, gwech gant an hentoù, aliesoc’h dre wenodennoù evit en em gavout kentoc’h e Krec’h Kelenn.

Kaer oa an traoù a bep tu d’an neb a vije bet e spered gant oberoù ar grouidigezh. Ur stêrig trouzus a rede he doureier d’an traoñ, a-dreuz ar roz hag an haleg ; al laboused a richane o c’houbladoù diwezhañ a-raok kuzhat o fluñv dindan an delioù melen ; amañ hag ahont parkeier leun c’hoazh a souladoù, pe douaroù alaret darev da zegemeret had un eost nevez ; pelloc’h pradeier, koadoù, keriadennoù hanter guzhet gant bochadoù gwez evlec’h. Hor soudard a anaveze an holl draoù-se, ha daoust ma oa seizh vloaz abaoe n’en doa ket o gwelet, n’edo tamm ebet e spered e soñj ganto.

Setu eñ o chom a-sav en un taol krenn ; gwelet en deus du-se an ti soul ’lec’h emañ e vamm ouzh e c’hedal seizh vloaz hir a zo...

– Ha c’hoazh, nann, emezañ, n’emañ ket ouzh va gedal er pardaez-mañ ; gouzout a ra a-walc’h e teuin dizale, ne oar ket avat an devezh ; n’her gouien ket va-unan zoken pa skriven dezhi va lizher diwezhañ... N’eus forzh, muioc’h a se a blijadur a vo ganti degemeret ac’hanon.

Hag o vezañ lammet e dog soudard diwar e benn ez eas buanoc’h, hep sellet ouzh ar bochadoù lann ha brouskad a gave alies war e hent.

En draonienn du-se, pelloc’hik, her gouzout mat a rae, edo tour hag iliz a barrez, ’lec’h e oa bet badezet, ’lec’h en doa graet e bask kentañ, ha ’lec’h ez aje da skoulmañ e galon hag e vuhez gant kalon ha buhez e vestrezig, Frañsezaig an Ti-all.

Krediñ a rae e kavje e vamm azezet e korn an oaled, ar chapeled kozh ganti etre he daouarn, pe marteze o tebriñ un tammig soubenn an tri zraig gant ul loa goad, evel diagent...

En tu all eus an oaled e kavje e c’hoar vihan, sur a-walc’h... E c’hoar vihan a lavare ? Bihanik oa sur pa’z eas eñ eus ar gêr, hogen dont a ra kalz a vent d’ar merc’hed oc’h ober seizh vloaz. Na c’hoarzhin a raje o welet e varv, e galabousenn, e gabotenn, e vragoù ruz !...

Ha war gement-se hor Breizhad en em roas da ganañ ken na dregerne ar c’harter gant e vouezh skiltrus.

Petra eo eta d’ar c’hleier son ken truezus ? Deuet eo ar pardaez-noz, ha bremañ e klev a bep tu ar c’hleier o tiñtal... o tiñtal ar glazoù. Hag e teu soñj dezhañ eus e vreudeur yaouank, eus e dad, kaset gantañ d’an douar benniget. E galon a deu da vezañ strizh, hag ez esa lavaret an De profundis desket gantañ gwechall war varlenn e vamm.

Graet en doa ur pennad brav eus an hent, edo zoken gant ar wenodenn a gase war-eeun d’e gêr, pa glevas ur ganaouenn e toull dor un ti. Astenn a reas e skouarn da selaou, ha setu amañ petra ’glevas.

          Pa sko ar marv war an nor,
          Stok er c’halonoù ar c’hren-mor ;
          Da doull an nor pa deu ’r marv,
          Piv gant ar marv a yelo ?

          Hogen, ne vec’h ket souezhet
          Da doull ho tor mard omp degou’et ;
          Jezuz en deus hon degaset
          D’ho tihunañ mard oc’h kousket ;

          D’ho tihunañ, tud an ti-mañ,
          D’ho tihunañ, bras ha bihan :
          Ma’z eus, siwazh ! truez er bed,
          En an’ Doe hor sikouret* !    [sikourit]

          Breudeur, kerent ha mignoned,
          En an’ Doue, hor selaouit* !    [idem]
          En an’ Doue, pedet, pedet*,    [pedit]
          Rak ar vugale ne reont ket !

............................

Hag e welas, ur pennad goude, ar penn-tieg o tont davet ar ganerien. Un aluzenn a roas dezho o lavaret :

– Evit an Anaon !

Ar soudard a dizhas anezho, hag e lavaras d’o saludiñ :

- Noz-vat d’an anaon !

Hag int-i da zislavaret :

– Ha noz-vat ivez d’ar re vev !

Ober a rejont anaoudegezh ’hed an hent. Evit lavaret mat, en em anavezet ez oant gwechall, hogen keit a yoa n’oant ket bet e tu d’en em welet !... Setu ma ped ar soudard anezho da vont gantañ betek e di da ganañ d’e vamm Kanaouenn an Anaon.

– Va mamm, emezañ, klaoustre n’anavezo ket mouezh he mab !

Pegen souezhet e oe p’en em gavas dirak al leur, o welet an ti sklêrijennet kaer hag an nor digor frank da bep unan !

– Va mamm, eme ar paotr, n’eo ket kustum da chom ken diwezhad war sav !

– Santet he deus, kredabl eo, ez oa erru d’ar gêr !

Mont a reas e-unan, didrouzik, da sellet dre ar prenestr ; hogen ne reas nemet ur sell korn, rak aon en doa da vezañ gwelet eus an ti, hag e teuas da gerc’hat e vignoned chomet er-maez eus al leur, evit kas anezho didrouzig betek dor an ti. C’hweziñ yen a rae, ar c’haezh, rak ne gleve netra o fiñval en diabarzh.

Ar baotred a grogas evelato gant Kanaouenn an Anaon ; endra ma’z ae ar c’han en-dro ganto,

goustad ha gorrek, ar soudard a reas sin ar groaz hag a lammas didrouz dreist an treuzoù.

Edod o kanañ

          Breudeur, kerent ha mignoned,
          En an’ Doue, hor selaouit* !    [idem]
          En an’ Doue, pedet, pedet*,    [pedit]
          Rak ar vugale ne reont ket !

Setu eñ e-kreiz an ti, dallet gant ar sklêrijenn... Hag ar c’han a gendalc’h atav da vont en-dro...

          Gant ar re hon eus-ni maget
          Edomp pell zo ankounac’het,
          Gant ar re hon eus-ni karet
          Hep truez ez omp dilezet...

Gwelet a c’helle bremañ... War ar bank-tosel harp ouzh ar gwelet, ’lec’h ma kouskas pell amzer, ez oa pemp pe c’hwec’h maouez azezet, ar chapeled ganto en o dorn. Tre, er goueled, ez oa ur chapel wenn, ha tro-war-dro peder goulaouenn goar war alum... Pebezh taol a skoas kalon ar soudard !... Klevet e oe ur glemmadenn c’harv, pa’z edo ar ganerien gant ar poz war-lerc’h. Ar re-mañ a deuas ivez en ti, strafuilhet-holl gant an darvoud. E-harz ar gwele a varv, ’lec’h m’edo e vamm, ar soudard kaezh drouk-livet holl, liv ar marv ivez en e gerc’henn, a yoa kouezhet etre divrec’h e c’hoar.

– D’an daoulin !... D’an daoulin holl, gwazed, eme ar wreg a lavare pedennoù an noz-veilh : De profundis !...